Publicaties


De basishouding van de therapeut en adembewustwording

Een voorbeschouwing van een seminar door Thijs Versteegh
Meestal wordt onder onze basishouding als therapeut de houding in mentaal opzicht verstaan. Hoe we ons opstellen tegenover cliënten; hoe we open vragen stellen, hoe we cliënten op hun gemak stellen en hun vertrouwen winnen voor ons en onze therapie; hoe zeker we ons voelen; om maar enkele onderdelen daarvan te noemen. Terecht wordt daar tijdens het vak omgangskunde veel aandacht aan besteed op goede scholen en tijdens applicatiedagen. Onze lichaamshouding, als we aan het behandelen zijn, is echter een ander aspect van de basishouding die veel minder aandacht krijgt. Onze eigen basis, die niet alleen belangrijk is voor ons zelf, maar ook voor de kwaliteit van de behandeling die we geven. Het één staat niet los van het ander, dat zal duidelijk zijn. Hoe zekerder we zijn in mentaal opzicht, hoe ontspannener de houding meestal. Hoe ontspannener we zijn in houding en handgreep hoe opener we zijn in mentaal opzicht. De verschillende ingangen, je zou het de somatische en de psychische kunnen noemen, te onderscheiden en bewust te zijn zal echter zeker bijdragen tot de goede basishouding. In dit artikel zal ik louter ingaan op de bewustwording van het lichaam en de gevolgen die dat heeft voor houding en handeling. Het mentale aspect laat ik buiten beschouwing. Dat zal vanzelf ervaren worden.

Iedereen heeft tijdens de opleiding en vakgerichte applicatiedagen of seminars waarschijnlijk herhaaldelijk gehoord hoe een peesschede- of zenuwontsteking in de handen te vermijden is. Er wordt dan, om een voorbeeld te noemen, gewezen op het belang van voldoende afwisseling van het werken met duimen en vingers en van een ´goede´ houding van die duimen en vingers. Er wordt een houding ´aangeleerd´. Bij een zachte aanraking met veel strijkingen, de energetische benadering, wordt meestal ook aandacht besteed aan ´Het Aarden´, iets wat nodig is om energie goed te laten stromen en een optimaal effect te krijgen bij dit soort van behandeling. Maar wat is dat aarden nu eigenlijk, wat hebben wij daar zelf mee te maken. Hoe bereiken we het en hoe houden we dat vast? Hoe weten we in welke mate we ´geaard´ zijn? Het zijn allemaal vragen die over het algemeen maar op een vage manier beantwoord worden.

Bij veel massagetechnieken worden de ´juiste´ houdingen om de techniek doeltreffend en zonder schade voor de therapeut uit te voeren, zoals ik boven al noemde, aangeleerd. Dit is natuurlijk heel goed als richtlijn, maar niemand kan voor een ander weten wat voor hem of haar de juiste houding is en wat de persoonlijke mogelijkheden zijn wat die houding betreft. Dat kan de therapeut alleen zelf leren ontdekken. Door bewust te zijn van eigen spanning en ontspanning, van het eigen spanningspatroon zal elke houding en beweging c.q. handgreep eigener zijn. De therapeut zal het aan de ene kant beter ´weten´ (voelen) als hij zichzelf zo blokkeert dat er overbelasting kan optreden. Meer bewustzijn van eigen spanningspatroon zal aan de andere kant ook duidelijker maken welke mogelijkheden voor regulatie van dat patroon er zijn. Het is zelfs zo dat de bewustwording opzich vaak maakt dat er in iemand iets gebeurt. Als de methode, die men kiest, niet te dwingend is zal dit in de meeste gevallen positief uitpakken, zelfs als de gewaarwording aanvankelijk niet prettig is. ´Onnodige´ spierspanningen verminderen dan. Houding en handeling kosten minder energie en de eigen basis zal beter gevoeld worden. Door het verminderen van de spierspanning komt er energie vrij. Bovendien is de ervaring dat het sterker voelen van de eigen basis hieraan nog extra energie toevoegt en er een betere ´doorstroming´ is. Het kan bijna niet anders dan dat dit niet alleen een energetische behandeling, maar ook elke andere behandelingsvorm ten goede komt.

Opgetrokken schouders door te veel geconcentreerd zijn op cliënt en handeling, is bijvoorbeeld een vrij veel voorkomend iets en velen zullen het van zichzelf ook wel herkennen. In de meeste gevallen is dit een teken van onnodige spanning al is ook dat geen wet van Meden en Perzen. Hoe snel merkt u het als u ze opgetrokken houdt?

Jezelf, je eigen lichaam, waarnemen en daarmee je eigen mogelijkheden is verre van een dagelijkse vanzelfsprekendheid en niet gemakkelijk. Te vaak wordt dat schromelijk onderschat en wordt het in te korte tijd door middel van erover te ´praten´ getracht te realiseren. De realiteit is eerder dat we het ons alleen in voldoende mate eigen kunnen maken door regelmatig gevoelsmatige aandacht aan ons lichaam te besteden en ons daarin te oefenen.

Adembeweging volgen is een middel om jezelf te (leren) kennen. Ademen kan praktisch door het hele lichaam gevoeld worden, vindt voor het belangrijkste gedeelte onwillekeurig plaats, maar ook voor een deel willekeurig. Het reageert daarbij direct op verandering van gemoedstoestand c.q. spanningen. Als je je ademen bewust bent is het dus een uitstekend middel snel te weten hoe het met je is. Omdat het voor een deel willekeurig gestuurd kan worden, is het ook een middel om invloed uit te oefenen op jezelf. Het laatste aspect, het gebruik van de adem als regulator wordt vaak toegepast, maar heeft weinig effect als het eerste, het gebruik van de adem als indicator te weinig aandacht krijgt. Een ervaringsfeit is bijvoorbeeld, dat een bewuste soepele en ruime ademmogelijkheid in de onderrug te maken heeft met gevoelens van stevigheid. Toch leidt eenvoudig gaan ademen in de onderrug zelden tot de gewenste stevigheid. Het zou zijn als het toepassen van reflexzonetherapie op voeten, zonder te letten op de pijnlijke zones in die voeten.

De arts en ademtherapeut Jan van Dixhoorn heeft een zeer duidelijke therapie ontwikkeld, die het adembewustzijn en daarmee gevoel van eigen lichaam op een efficiënte manier bevordert. Ik werk hier nu al geruime tijd mee en vind de resultaten nog steeds verbluffend en niet het minst voor mezelf. Er zijn natuurlijk meer wegen die naar Rome leiden, meer manieren om te komen tot het genoemde bewustzijn van eigen lichaam, dat nodig is om de goede basishouding te krijgen. Gebruik maken van het ademen als middel is echter voor velen een heel efficiënte. In komend najaar organiseert de VNRT een weekendseminar, waarin ik het werken met reflexzonetherapeutische handgrepen zal combineren met het ingaan op de basisprincipes van de methode van Dixhoorn. Mijn doel daarbij is om de mogelijkheden te laten ervaren, die deze methode ons biedt om een betere basishouding te krijgen. De theorie waarop de methode gebaseerd is zal aan de orde komen, maar de meeste tijd zal besteed worden aan het doen van oefeningen om eigen ademen en lichaam meer te ervaren. De therapeutische handgrepen zullen voornamelijk ontspanningsgrepen zijn volgens de techniek van Dwight Byers.

Geen theoretische kennis vooraf is vaak het beste uitgangspunt om ´werkelijk´ te ervaren. Als we weten hoe het moet, zal het ervaren zelf moeilijker onderscheiden worden van wat we denken te ervaren. Onze wil speelt ons dan ook sneller parten. En hoe meer men wil ontspannen, hoe meer men wil voelen, hoe minder dat gebeurt. Regulatie van het adempatroon treedt dan op, voordat de indicatiefunctie voldoende aan bod is gekomen. Het zo veranderde adempatroon zal niet lang volgehouden worden omdat het niet eigen is, maar door de wil opgelegd. De mogelijkheden van ieder persoonlijk zijn nu eenmaal anders dan de theoretische ideale manier van ademen. Ze kunnen bovendien per moment verschillen. Begrijpen werkt aan de andere kant ook soms zo verhelderend, dat als het ´willen´ gelaten kan worden, het bespreken van theoretische achtergronden sneller resultaat geeft. Voor de één zal dit anders zijn dan voor de ander. We zullen tijdens het seminar een gulden middenweg daarin zoeken. Het feit dat een weekend natuurlijk maar zeer beperkt in tijd is voor dit onderwerp, speelt hierin mee.

Bij de methode van Dixhoorn wordt de adem als middel gebruikt voor bewustwording van het lichaam o.a., ik zei het al, omdat het in het hele lichaam gevoeld kan worden. Bij een volledige adembeweging beweegt het hele skelet in de romp. De wervelkolom wordt onderin iets holler bij inademen, terwijl die bovenin tegelijkertijd iets afgeplat wordt. Bij uitademen vindt de omgekeerde beweging plaats. De totale lengte blijft steeds gelijk, maar u kunt zich voorstellen dat de beweging doorwerkt in de ledenmaten. Omgekeerd is het zo dat als we onze ledenmaten bewegen dat door zal werken in de stand van het skelet in de romp. Over veel spieren in de romp hebben we weinig willekeurige macht, terwijl we dat in de ledenmaten juist wel hebben. Bij een aantal oefeningen die we zullen doen om de adembeweging bewuster te maken zal gebruikt gemaakt worden van dit principe. Het is als bij reflexzonetherapie. De voet geeft de ´zwakke´ gebieden aan van het lichaam en die stimuleren we door middel van onze handgrepen. Door bewegingen met de ledenmaten uit te voeren, die de natuurlijke beweging van het skelet in de romp versterken, gebeurt er iets met de adem. Dit kan duidelijk ervaren worden, waardoor het gevoel van eigen lichaam versterkt. Heel simpel lijkt het en dat is het in wezen ook, maar de mogelijkheden moeten er natuurlijk wel zijn in het lichaam. Er moet voldoende (los)gelaten kunnen worden. Anders is het allemaal niet te voelen. Het aantal verschillende oefeningen zal niet groot zijn, omdat de tijd nemen voor iedere oefening van veel wezenlijker belang is. Een ander ´hulpmiddel´ dat ik hier wil noemen is manipulatie van het skelet. De manipulatie bestaat in dit geval louter uit het minimaal versterken van de natuurlijke bewegingen. De beweging van het skelet in de romp kan moeilijk op een ontspannen manier willekeurig door eigen spieren beinvloed worden, maar een helper kan dat zeer effectief. Ook daarvan zal een voorbeeld aan bod komen tijdens het seminar en met elkaar uitgeprobeerd. Een opvallend feit is dat als je skelet gedragen wordt ontspanning makkelijker optreedt. Het is ´veiliger´ dan aanraking van spierweefsel. Naast het vergroten en het duidelijk maken van de skeletbewegingen werkt deze manipulatie dan ook ontspannend wat het effect vergroot.

In zo´n korte tijd kan een en ander natuurlijk niet meer dan een proeven zijn. Aan de methode van Dixhoorn is niet voor niets een hele opleiding verbonden met een werkmap vol oefeningen, die stuk voor stuk een eigen reden van bestaan hebben. Mijn ervaring is echter, dat twee dagen aaneen werken in zaken als deze, die ons ´gevoelsgebied´ betreffen, veel te weeg kan brengen. We zullen reflexzonetherapeutische handgrepen oefenen, uitvoeren en ondergaan omdat ik er vanuit ga, dat, ondanks de korte tijd een en ander zoveel effect heeft dat dat te merken is tijdens dat werken als reflexzonetherapeut. Die ervaring is belangrijk; daar gaat het tenslotte om: De mogelijkheid leren kennen hoe adem- c.q. lichaamsbewustwording kan bijdragen tot de goede basishouding.

Wat het resultaat ook is, voor ieder zal het verschillend zijn en dat is goed. Vooral goed is ook dat er gewerkt wordt aan ´de basishouding´. De goede basishouding van de therapeut is namelijk niet; hij moet onderhouden worden, terwijl dat onder- houd tegelijk een essentie is van die goede houding.

Voor seminars ga naar cursussen / bijscholingen